Aontroim: Cad as a dtagann an t-ainm sin?

Tá ceann de na ceantair Ghaeltachta is lú in Éirinn i nGleannta Aontroma in Aontroim. Is meabhrúchán é an Ghaeltacht bheag seo, atá lonnaithe timpeall ar shráidbhaile Bun Abhann Duinne (Cushendun), ar fhréamhacha doimhne teanga an chontae.

Cé nach labhraítear an Ghaeilge go forleathan inniu, tá iarrachtaí athbheochana teanga ag fás trí ranganna, imeachtaí cultúrtha, agus tionscadail phobail.

Is daingne oidhreachta an Ghaeilge iad na Gleannta fós, áit a mbíonn frásaí agus amhráin Gaeilge le cloisteáil go minic i gceol traidisiúnta agus in insint scéalta.

Dunluce Castle and White Rocks, Antrim:  Tá stair Luath-Chríostaí láidir in Aontroim

Tagann an t-ainm Aontroim ó ‘droim uaigneach’. Tagraíonn sé seo do chnoc fada, iargúlta in aice le baile Aontroma, a thug a ainm don chríoch máguaird.

Tá an contae suite in oirthuaisceart na hÉireann agus is cuid de chúige stairiúil Uladh í. Tá teorainn aige le Loch nEathach (Lough Neagh) siar agus le Cainéal Thuaidh (North Channel) soir, agus Albain le feiceáil trasna na farraige ar lá soiléir.

Síneann stair Aontroma siar na mílte bliain. Tá an contae saibhir i suímh réamhstairiúla, lena n-áirítear ciorcail chloiche, tuamaí pasáiste, agus clocha ina seasamh.

Is é an séadchomhartha is cáiliúla ná Clochán an Aifir (Giant’s Causeway), Suíomh Oidhreachta Domhanda UNESCO a cruthaíodh le gníomhaíocht bholcánach thart ar 60 milliún bliain ó shin.

Spreag a 40,000 colún basalt heicseagánach finscéalta faoin bhfathach Fionn Mac Cumhaill, a deirtear a thóg an cabhsa (causeway) chun Albain a bhaint amach.

Tá stair Luath-Chríostaí láidir in Aontroim freisin. Bunaíodh lonnaíochtaí manachúla sa 6ú haois, agus rinneadh ionad foghlama agus creidimh den cheantar.

Carrick-a-Rede Bridge, Antrim.

Chaomhnaigh Gleannta Aontroma cultúr na Gaeilge ar feadh na gcéadta bliain, fiú agus ionróirí Lochlannacha agus Normannacha ag teacht. Thóg na Normannaigh chaisleáin ag Carraig Fhearghais agus Dún Libhse (Dunluce), atá fós ina meabhrúcháin ar chumhacht mheánaoiseach.

Sa 17ú haois, athraíodh Aontroim le Plandáil Uladh. Tháinig lonnaitheoirí Albanacha agus Sasanacha i líon mór, rud a d’athraigh an tírdhreach sóisialta agus cultúrtha.

Bi Gaeilge faoi bhrú, de réir mar a tháinig an Béarla i réim. Rinneadh ionad tionscail agus trádála den chontae, agus Béal Feirste ag fás ina chalafort mór agus ina dhiaidh sin ina mhol do tháirgeadh línéadaigh agus do thógáil long.

Bhí ról ag Aontroim in Éirí Amach 1798, nuair a rinne na hÉireannaigh Aontaithe iarracht Caitlicigh agus Protastúnaigh a aontú i gcoinne riail na Breataine.

Cuireadh deireadh leis an éirí amach, ach d’fhág sé rian buan ar chuimhne áitiúil. Sa 19ú haois, leathnaigh Béal Feirste go tapa, agus bhí sé ar cheann de na cathracha is tionsclaithe in Éirinn.

Ballygally Castle, Antrim.

Thug sé seo saibhreas ach bochtaineacht agus dálaí oibre crua do go leor teaghlach.

Thug an 20ú haois deighilt pholaitiúil leis. Tháinig Aontroim chun bheith ina cuid de Thuaisceart Éireann i 1921 tar éis na críochdheighilte (partition).

Bhí tionchar mór ag na Trioblóidí ag deireadh an 20ú haois ar Bhéal Feirste agus na ceantair máguaird, agus foréigean agus deighilt ag cruthú an tsaoil laethúil.

Sa lá atá inniu ann, tá Aontroim aitheanta as a thírdhreacha iontacha, ó na Gleannta go Cósta an Chloig. Tá an turasóireacht ag fás go mór, agus cuairteoirí á mealladh chuig Caisleán Dhún Libhse, Carraig an Ráid, agus Bóthar Cósta Aontroma.

* This article was originally published on ExtraG.ie.